Zmiany klimatu to już teraźniejszość
Wrześniowa powódź w 2024 roku pokazała, jak realne i kosztowne mogą być skutki zmian klimatu. Straty oszacowano na kilka miliardów złotych, a zniszczenia objęły dziesiątki miejscowości na południu Polski. Analizy naukowców z zespołu World Weather Attribution wskazują, że zmiana klimatu podwoiła prawdopodobieństwo wystąpienia takiego zjawiska.
Nie jest to jedyne wyzwanie. Rok 2024 był w Polsce najcieplejszy w historii pomiarów – średnia temperatura wyniosła 10,9°C, czyli aż o 2,2°C więcej niż średnia z lat 1991–2020. Coraz częstsze są również fale upałów. W miastach takich jak Wrocław czy Opole liczba dni z temperaturą powyżej 30°C przekracza obecnie 20 rocznie, podczas gdy w latach 70. było ich zaledwie kilka. Miasta doświadczają fal upałów i związanego z nimi nasilającego się efektu miejskiej wyspy ciepła , powodzi błyskawicznych czy długotrwałych susz.
W odpowiedzi na te wyzwania wprowadzono nowy instrument planistyczny – Miejski Plan Adaptacji do zmian klimatu (MPA).
Nowe przepisy – obowiązek dla miast powyżej 20 tys. mieszkańców
11 stycznia 2025 r. weszła w życie ustawa zmieniająca Prawo ochrony środowiska, która wprowadziła obowiązek przygotowania Miejskich Planów Adaptacji. Dokument ten będzie wymagany dla wszystkich miast liczących co najmniej 20 tysięcy mieszkańców.
Kluczowe terminy:
1 lipca 2025 r. – wejście w życie obowiązku sporządzenia MPA
2 stycznia 2028 r. – ostateczny termin na uchwalenie planu
Co 2 lata – raport z wdrażania działań adaptacyjnych
Co 6 lat – obowiązkowa aktualizacja dokumentu
Szacuje się, że obowiązek przygotowania MPA obejmie około 210 miast w Polsce. Część samorządów posiada już wcześniejsze strategie adaptacyjne, jednak w większości przypadków będą one wymagały aktualizacji zgodnie z nowymi wymogami ustawowymi.
Co zawiera Miejski Plan Adaptacji
MPA ma charakter strategiczno-wdrożeniowy i składa się z kilku kluczowych elementów.
- Część analityczna
To fundament dokumentu. Obejmuje m.in.: analizę zjawisk meteorologicznych i hydrologicznych, scenariusze zmian klimatu, identyfikację zagrożeń klimatycznych, ocenę wrażliwości miasta i jego potencjału adaptacyjnego oraz analizę ryzyka i szans związanych ze zmianami klimatu. - Koncepcje infrastruktury zielonej i niebieskiej
Ustawa wymaga opracowania dwóch szczególnie ważnych koncepcji: zazieleniania miasta, tj. zwiększania powierzchni zieleni i zadrzewień, oraz zagospodarowania wód opadowych i roztopowych, czyli rozwoju tzw. niebieskiej infrastruktury. - Część programowa
Ostatnia część przekłada diagnozę na konkretne działania. Powinna zawierać: cele adaptacyjne wraz z miernikami, listę działań wraz z harmonogramem, wskazanie podmiotów odpowiedzialnych za realizację i system monitorowania efektów.
Co istotne, wnioski z MPA muszą być uwzględniane w dokumentach planowania przestrzennego – m.in. w planie ogólnym gminy i miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego. Oznacza to, że dokument będzie miał realny wpływ na kształtowanie przestrzeni miejskiej. W praktyce miejski plan adaptacji staje się jednym z najważniejszych narzędzi zarządzania rozwojem miasta w kontekście zmian klimatu.
Autor: Piotr Kępa, Kierownik Działu Gospodarki Niskoemisyjnej, Krajowa Agencja Poszanowania Energii S.A.