Dostępne źródła finansowania

Przygotowanie i wdrażanie Miejskich Planów Adaptacji może być współfinansowane ze środków europejskich. Dla samorządów oznacza to realną możliwość pozyskania środków zarówno na opracowanie dokumentu, jak i na inwestycje adaptacyjne. Najważniejsze programy finansowania to:

Na opracowanie MPA

• FEnIKS – działanie 2.4 Adaptacja do zmian klimatu – dofinansowanie do 79,71%, kolejny nabór planowany w 2026 r.

• Fundusze Europejskie dla Polski Wschodniej – działanie 2.2 – nabór na opracowanie lub aktualizację MPA od lutego do 16 kwietnia 2026 r.

Na inwestycje adaptacyjne

• FEnIKS – działanie 1.2 Adaptacja terenów zurbanizowanych – budżet 1 mld zł na zielono-niebieską infrastrukturę;

• Fundusze Europejskie dla Polski Wschodniej – budżet ok. 210 mln zł, dofinansowanie do 85%

• Krajowy Plan Odbudowy – środki na transformację ekologiczną miast.

Dlaczego jakość opracowania MPA ma znaczenie

Średni koszt przygotowania Miejskiego Planu Adaptacji wynosi około 100 tys. zł, a aktualizacji około 50 tys. zł. W praktyce jednak wybór najtańszej oferty często prowadzi do powstania dokumentu o niskiej wartości merytorycznej.
Dobre opracowanie powinno opierać się na rzetelnej diagnozie lokalnej – czyli analizie rzeczywistych danych meteorologicznych i hydrologicznych z IMGW-PIB, a nie na szablonowych opracowaniach powielanych między miastami. Scenariusze klimatyczne muszą być dostosowane do konkretnego miasta. Kluczowe znaczenie ma również charakter proponowanych działań – dobry MPA zawiera konkretne, możliwe do realizacji przedsięwzięcia wraz z harmonogramem. Niezbędna jest także integracja z istniejącymi dokumentami planowania przestrzennego. Wreszcie, profesjonalne opracowanie powstaje w oparciu o szerokie konsultacje z mieszkańcami i instytucjami lokalnymi.

Instytut Ochrony Środowiska przygotował materiały szkoleniowe i listy kontrolne, które pomagają samorządom oceniać jakość przygotowywanych dokumentów. 

Korzyści z dobrze przygotowanego Miejskiego Planu Adaptacji

Choć MPA jest obowiązkiem ustawowym, jego znaczenie wykracza daleko poza spełnienie wymogów formalnych. Przede wszystkim chodzi o bezpieczeństwo mieszkańców. Dobrze przygotowany plan pozwala zidentyfikować obszary najbardziej narażone na zagrożenia klimatyczne i z wyprzedzeniem zaplanować działania ochronne.

Nie mniej istotny jest aspekt finansowy. Posiadanie aktualnego MPA staje się warunkiem ubiegania się o środki na działania Co więcej, dobrze opracowany plan pomaga optymalizować inwestycje i unikać kosztownych błędów, takich jak lokalizowanie infrastruktury na terenach zalewowych czy uszczelnianie powierzchni w miejscach wymagających naturalnej retencji.

Miejski Plan Adaptacji pełni również funkcję integrującą – łączy w spójną całość planowanie przestrzenne, gospodarkę wodną, zarządzanie kryzysowe i ochronę środowiska, które dotychczas często funkcjonowały w oderwaniu od siebie. Wreszcie, rozwój zielono-niebieskiej infrastruktury przewidziany w planie to nie tylko adaptacja do zmian klimatu, ale także realna poprawa jakości życia: więcej zieleni, łagodzenie miejskich wysp ciepła i nowe przestrzenie rekreacyjne dla mieszkańców. 

Najczęstsze błędy samorządów

Doświadczenia z dotychczasowych projektów pokazują kilka typowych problemów:

• traktowanie MPA jako formalności,

• kopiowanie rozwiązań z innych miast,

• brak powiązania z planowaniem przestrzennym,

• pomijanie konsultacji społecznych,

• brak systemu monitorowania działań.

Czas na działanie

Ostateczny termin uchwalenia MPA to 2 stycznia 2028 r., jednak przygotowanie dokumentu – wraz z analizami i konsultacjami społecznymi – może zająć nawet kilka miesięcy. Dlatego samorządy powinny rozpocząć działania już teraz.

Pierwszym krokiem powinna być analiza istniejących dokumentów strategicznych i sprawdzenie, czy mogą one stanowić podstawę do przygotowania lub aktualizacji MPA. Następnie warto zaplanować aplikowanie o środki z funduszy europejskich oraz wybrać wykonawcę z doświadczeniem w planowaniu adaptacyjnym.

Miejski Plan Adaptacji to nie tylko obowiązek administracyjny. To narzędzie, które może realnie zwiększyć odporność miast na skutki zmian klimatu i poprawić jakość życia mieszkańców.

Autor: Piotr Kępa, Kierownik Działu Gospodarki Niskoemisyjnej, Krajowa Agencja Poszanowania Energii S.A.