Umowa EPC i wykonawca ESCO

Sektor publiczny, w tym jednostki samorządu terytorialnego, stoi obecnie przed ogromnym wyzwaniem związanym z koniecznością modernizacji przestarzałej infrastruktury w dobie stale rosnących kosztów energii. Dodatkowo, unijna polityka klimatyczna, w tym dyrektywa w sprawie efektywności energetycznej (EED) w ramach pakietu Fit for 55, nakłada na sektor publiczny rolę wzorcową w procesie transformacji energetycznej budynków oraz w zamówieniach publicznych. Odpowiedzią na te wyzwania, pozwalającą na racjonalne i kompleksowe podejście do inwestycji, jest model EPC (z ang. Energy Performance Contracting), czyli umowa o poprawę efektywności energetycznej. W uproszczeniu, jest to wieloletni kontrakt zawierany pomiędzy podmiotem publicznym a wyspecjalizowanym dostawcą usług energetycznych, określanym jako firma ESCO (z ang. Energy Saving Companies lub Energy Service Companies). Umowa ta szczegółowo określa warunki finansowania, realizacji oraz świadczenia usług związanych ze zużyciem energii.

Projekty realizowane w tym modelu charakteryzują się długofalową współpracą obu stron, która zazwyczaj trwa od 8 do 15 lat, w zależności od specyfiki i skali przedsięwzięcia. Mogą one obejmować bardzo szeroki zakres działań modernizacyjnych, takich jak głęboka termomodernizacja budynków publicznych, modernizacja oświetlenia ulicznego czy wdrożenie nowoczesnych systemów zarządzania energią. Unikalność i innowacyjność tego modelu opiera się na mechanizmie finansowym: inwestycja spłaca się w większości lub w części z faktycznie uzyskanych oszczędności energii, czyli z różnicy w rachunkach za nośniki energii przed i po modernizacji. Uzyskanie określonego, gwarantowanego poziomu tych oszczędności jest absolutnie kluczowym elementem każdej umowy EPC, a ciężar odpowiedzialności za ich osiągnięcie spoczywa na firmie ESCO.

Model EPC/SCO na infografice:

Korzyści z zastosowania modelu EPC/ESCO

Wybór modelu EPC przynosi jednostkom samorządu terytorialnego i innym podmiotom publicznym szereg wymiernych korzyści, które w tradycyjnych modelach inwestycyjnych są trudne do osiągnięcia. Przede wszystkim firma ESCO zapewnia kompleksowe podejście do realizacji przedsięwzięcia. Oznacza to, że jeden wyspecjalizowany podmiot bierze na siebie odpowiedzialność za cały proces: od przygotowania realizacji projektu, przez zabezpieczenie finansowania, wykonanie robót budowlanych, aż po dostawy niezbędnych urządzeń i późniejsze świadczenie usług. Dzięki temu zamawiający nie musi angażować własnych, często ograniczonych zasobów kadrowych w skomplikowany proces koordynacji wielu wykonawców. Kolejną fundamentalną zaletą jest wspomniane finansowanie inwestycji przez dostawcę usług ESCO. Co niezwykle istotne dla budżetów samorządowych, zobowiązania wynikające z umowy EPC, przy odpowiednim i właściwym podziale ryzyk, nie mają wpływu na dług publiczny jednostki sektora publicznego. Przygotowanie projektu w rozumieniu Wytycznych EPC/MKiŚ oraz wybór wykonawcy ESCO w postępowaniu publicznym powinien poprowadzić wyspecjalizowany doradca – Facylitator EPC.

Kluczową korzyścią, która minimalizuje ryzyko inwestycyjne po stronie publicznej, jest gwarancja efektu energetycznego. Firma ESCO zobowiązuje się do osiągnięcia gwarantowanych oszczędności energii, co przekłada się bezpośrednio na pewny efekt ekonomiczny i ekologiczny. Spłata nakładów inwestycyjnych następuje z zaoszczędzonych środków i zmniejszonych kosztów energii, co de facto oznacza, że modernizacja finansuje się sama. Ponadto, model ten jest wysoce elastyczny pod kątem montażu finansowego – istnieje pełna możliwość realizacji projektów EPC w formie tzw. projektów hybrydowych, co pozwala na połączenie mechanizmu ESCO z bezzwrotnymi dotacjami i wsparciem ze środków Unii Europejskiej. Długoterminową korzyścią jest również to, że na etapie eksploatacji zmodernizowanych obiektów, firma ESCO zapewnia zarządzanie energią, w szczególności poprzez wdrożenie i utrzymywanie profesjonalnego Systemu Zarządzania Energią.

Etapy procedury publicznej EPC/ESCO

Realizacja przedsięwzięcia w modelu EPC jest procesem wieloetapowym, wymagającym rzetelnego przygotowania. Pierwszym i najważniejszym krokiem jest przygotowanie projektu EPC. Na tym etapie jednostka publiczna identyfikuje przedsięwzięcie, organizuje harmonogram i strukturę prac. Niezbędne jest przeprowadzenie kompleksowych analiz przedrealizacyjnych, w skład których wchodzi inwentaryzacja obiektów, szczegółowa analiza energetyczna, finansowa oraz prawna, a także opracowanie programu funkcjonalno-użytkowego. Dopiero na podstawie tych rzetelnych danych zapada ostateczna decyzja o realizacji projektu w formule EPC.

Drugim krokiem jest procedura wyboru ESCO. Proces ten musi zostać przygotowany i przeprowadzony w oparciu o obowiązującą ustawę Prawo Zamówień Publicznych. Obejmuje on ogłoszenie postępowania EPC, precyzyjne określenie warunków udziału dla firm ESCO, przeprowadzenie negocjacji z wykonawcami, a ostatecznie – wybór najkorzystniejszej oferty rynkowej. Krok trzeci to podpisanie umowy EPC z wyłonionym wykonawcą, co formalizuje wieloletnią współpracę na ustalonych w toku przetargu warunkach. Ostatnim, wieloletnim etapem jest zarządzanie umową EPC już w trakcie jej trwania. W tej fazie funkcjonuje wdrożony system zarządzania energią. Prowadzone jest systematyczne raportowanie i rozliczanie zagwarantowanych w umowie oszczędności energii, realizowane są szkolenia dla użytkowników końcowych zmodernizowanych budynków, a podmiot publiczny dokonuje regularnej wypłaty wynagrodzenia dla firmy ESCO, opierając się na wygenerowanych oszczędnościach.

Autor: Marek Tobiacelli, Kierownik Zespołu Rozwoju Produktów ESCO/EnPC, Krajowa Agencja Poszanowania Energii S.A.